Cuma, Kasım 06, 2009

Biraz önce seneler

Biraz önce seneler önce okuduğum bir deney geldi aklıma. Philippa Foot isimli İngiliz bir felsefeciye ait. Etik alanında çalışmış daha çok. Felsefeci olmadığım için çok ayrıntılı bilmiyorum ne yaptığını - tabi çok da merak etmemem de etkili bunda. Enteresan diyebileceğim bir şekilde çok benzer durumlarda nasıl farklı ahlaki kararlar verebileceğimizi ufak bir "düşünce deneyi" ile göstermiş. Hatta burada da deneyebiliriz, kendiniz cevaplayın aşağıdaki iki soruyu.

1.Kontrolden çıkmış bir tramvay ( Taksim - Tünel hattındakini düşünün) hattın üstüne bağlanmış 5 kişiyi ezmek üzere. Makası kullanarak tramvayın yolunu değiştirebilirsiniz. Ancak diğer hatta da bir kişi var. 5 kişiyi kurtarmak için tramvayın yolunu değiştirip diğer garibim adamı öldürür müsünüz?

2. Kontrolden çıkmış bir tramvay hattın üstüne bağlanmış 5 kişiyi ezmek üzere. Ölmelerini engellemenin tek yolu büyük bir ağırlığı tramvayın önüne atmak. Ne şanslısınız ki yanınızda oldukça kilolu bi garibim adam var. 5 kişiyi kurtarmak için bu garibim diğer adamı hattın önüne atar mısınız? (sizin kendi ağırlığınız yetmeyecek bu iş için)


Çok büyük ihtimalle ilkine evet ikincisine hayır dediniz. Bunun altında yatan sebepler için biraz gugıllamak yeterli olacaktır.

Bugün Philippa'nın doğum günü olmadığına göre niye bahsediyorum bundan? Benzer bir şekilde (pek aynı olmasa da) kendimde gördüğüm bir davranış şeklinin ahlaki bir ikilem sebebiyle içime işlemiş olduğunu düşünüyorum. İnsanları üzmekten çok nefret ediyorum. Ancak hayat öyle bir şey ki ister istemez herkes üzülüyor, herkesi birileri üzüyor. Ben de üzülüyorum, beni de birileri üzüyor illa. Üzüleceğimizin garanti olduğu bir dünyada 5 kişilik bir üzüntü yaşanmaması için 1 kişilik üzüntü yaratacağıma, 1 kişilik üzüntü yaratan kişi olmamak adına 5 kişilik üzüntü yaşanmasını tercih edebilmem çok da insanlıktan uzak bir davranış değildir belki. Belkilere sığınmayı sevmem ama kesin bir şekilde bu böyle deyip bu yükü sırtımdan atmayı istemiyorum. Daha durayım, daha yeni (40 dakikadır) yüzleşiyorum. Listemde ikinci sırada bu var. İlkini de yazmıştım ama söylememiştim. Earl'ün listesi gibi komik olmasa da kendi listemi yapıyorum kendimle en çok konuştuğum bu zamanlarda.




4 yorum:

Merve dedi ki...

Beni gercekten blokladin galiba gchatte evren..

divadeiwob dedi ki...

ben sözümün eriyim merve :)

Merve dedi ki...

Benim bu entry ye yapacagim sudur:
"When the truth is found to be lies, and all the joy within you dies …
Then what?"

divadeiwob dedi ki...

ah bi de anlasam mervecim ne demek istediğini